• عموما" مهمان در ميان مردم زنجان از هر طبقه وگروه كه باشد داراي مقام ومنزلتي بس بزرگ است .اصولا" تمام شئون زندگاني بر اساس نحوه پذيرائي از مهمان مترتب گرديده است ،گويي همه چيز از براي مهمان است وبس .به طور كلي مهمان نوازي از مشخصات بارز مردم منطقه است ودر سفر نامه هاي جهانگردان به تفصيل از آن سخن رفته است .ضرب المثلهاي متنوعي نيز در اين ارتباط در ميان اهالي رايج است كه ذيلا" چند نمونه آورده مي شود :



    1-قوناقين روزي سي اوزونن قاباق گلر (روزي مهمان جلو تر از خودش مي آيد )

    2-قوناق الهين عزيزي دي (مهمان عزيز خداست )

    3-قوناق اوزوينن روزي سيني گترر (مهمان روزي خود را با خود مي آورد )

    4-قوناقا خدمت ايله ،اگر چه كافر اولا (به مهمان خدمت بكن ،حتي اگر كافرباشد )

  • درطول ماه رمضان كه به زبان تركی "اوروشلیق" خوانده می‌شود مساجد، اماكن مقدس و نمازخانه‌های این استان مملو از جماعت روزه‌داری می‌شود كه‌با انگیزه‌ی تكمیل عبادت و كسب فیض بیشتر، نمازهای یومیه را به‌جماعت اقامه می‌كنند. مردم زنجان روزه گرفتن در دهه اول ماه مبارك رمضان را " یوقوشا داشینان- چیخماق " ( حركت در سربالایی تند كوه با بار سنگ )، ده روز دوم این ماه را "یوقوشا كرپیجینن چیخماق " (بالارفتن از دامنه‌كوه با بار خشت) و روزه‌داری در دهه‌ی سوم این ایام پربركت را "انیشه قاشماق سو ایچماق كیمیندی" (پایین آمدن از دامنه كوه مثل آب خوردن است) تعبیر می‌كنند. مردم این منطقه در شب‌های قدر نیز با برپایی آیین‌های ویژه و خاصی از قبیل دعا و نیایش، شركت در محافل معنوی دعای جوشن كبیر ، دعای فرج امام زمام و ابوحمزه، اقامه نماز هفت قل‌هواللهی، حضور درمساجد و تكایا و قرآن‌سرگرفتن، ‪ ۱۹‬و ‪ ۲۱‬و ‪ ۲۳‬ماه مبارك رمضان را گرامی می‌دارند. دوختن كیسه برات "برات كیسه‌سی" در آخر ماه رمضان به تعداد اعضای خانواده نیز از آداب ورسوم مردم این منطقه است و مادر خانواده این كیسه را درمسجد و بین دو نماز ظهر و عصر و دعاهای تعقیبات نماز ، با پارچه‌ی سفید چلواری و نخ و سوزن كارنكرده می‌دوزد. به‌اعتقاد زنجانی‌ها اگر این كیسه‌ها توسط پنج زن سیده كه اسامی آنها فاطمه یا یكی‌از القاب حضرت زهرا (س) باشد لمس شود، بركت و نعمت خدا به‌همراه این كیسه‌ها به خانه‌های آنان وارد می‌شود و اعضای خانواده به آرزوی خود می‌رسند.

  • بازيها در زنجان فقط از نظر نام بازي با ديگر شهرهاي كشور فرق داشته است يا مختصري در نحوه بازيها ،آنهم به علت امكانات موجود منطقه اين تفاوت بوجود آمده است

    آت چاپديرماخ : سوار شدن بر تكه چوبي كه به عنوان اسب كودك با آن به حياط وكوچه مي تاخت ووقتي خسته مي شد آن را به ديواري تكيه مي زد تا رفع خستگي كند .

    گويده نمه وار : اين بازي در بين ساير شهرهاي كشور مان به نام((آفتاب مهتاب)) معروف است .

    چولونگ آغاج : چولونگ آغاج يا الك دولك

  • نوع لباس در زنجان به ويژه لباس زنانه در ضمن سادگي ،بسيار زيبا ومتنوع است ،آنچه كه عموميت دارد اين است كه براي سر ،از سه نوع پوشش استفاده مي شود .ابتدا پارچه اي به نام ((پوشن))موي سررا با قوس پيشاني به طورمحكم محافظت مي نمايد.سپس ابزاردومي كه به جهت حفاظت پوشن مورد استعمال است و((چنه التي )) نام دارد كه خود از سكه هاي قلابدار به هم پيوسته ويا منجوق هاي رنگارنگ تشكيل شده واز زير چانه تا فرق سر پيچيده مي شود .پوشش سوم بنام (ياشماق ) است كه براي پوشش دهان ،چانه وگردن استفاده مي شود . پوشش بالا تنه ((جليز قا ))يا همان جليقه است كه بدون آستين است .نوع آستين دار اين پوشش كه(( يل)) نام دارد مورد استفاده متمولين است .زير جليزقا پوششي بنام (كوينك ) وجود دارد كه اندكي بلندتر از جليزقاست واين پوشش از طرحهاي الوان ورنگهاي گرم انتخاب مي شود ،زير كوينك پوششي به نام ((تومان )) وجود دارد كه دونوع است ،تومان بلند ((شليته )) نام دارد كه معمولا" مورد استفاده گروه سني چهل سال به بالاست وتومان كوتاه كه(قصاتومان ) نام دارد ومورد استفاده جوانان است .پوشش پائين تنه ،شلوار نام دارد كه معمولا" از پارچه تيره رنگ وضخيم انتخاب مي شود .شلوار ديگري تحت عنوان ((نيم ساق ))وجود دارد ازاين شلوار در ميهمانيها ومسافرتها استفاده مي شود كه در قسمت پا به جوراب مجهز است و نوعي جوراب شلواري است .تزئينات زنانه عبارتنداز انگشتر ،النگو وبويماق مي باشد.

  • از غذاهاي محلي استان زنجان مي‌توان به رشته – بلاماش ( با آرد و روغن درست مي‌شود ) قيقناق – كوفده يا كوفته – آغوز يا بلاما – اييردك ( با آرد و شير درست مي‌شود ) –سوزمه :ماست كيسه‌اي – حلواي شيره – فيرني – قووت . همچنين از انواع آش مي‌توان اريشته آشو ( آش رشته ) – بوغدا آشو ( آش گندم) – تورش آشو اشاره كرد ( آش ترش ) – سوت آشو (شير برنج ) – قوروت آشو( آش كشك ) يارما آشو ( آش بلغور ) را نام برد . مواد اوليه غذا:مواد اوليه در هر محل نسبت به محل ديگر فرق مي‌كرده است و بيشتر به مواد اوليه در دسترس شيوه معيشت - ميزان درآمد و امكانات فرد يا خانواده بستگي داشته است . امابه طور كلي آرد- گوشت - حبوبات و سبزيجات را مي‌توان به عنوان مواد اوليه براي پخت غذا نام برد . آش‌های محلی استان زنجان: آش گندم- آش ترش-آش شیر-علم سلات-

  • مراسم عروسي در ميان جوامع شهر وروستايي با توجه به سنتهاي حاكم بدین صورت انجام مي گيرد كه پس از مراسم خواستگاري وجلب رضايت ،هر كدام از طرفين نماينده اي جهت عقد قرارداد تعيين ميزان شير بها ،مهريه، قند،چاي ،برنج ،روغن ،شيريني وكشمش تحت عنوان ((كسمات ))تعيين مي نمايند كه پدر داماد موظف به تهيه وتحويل اقلام ياد شده به پدر عروس است سپس پدر عروس مقداري پارچه چادري ولباس تحت عنوان ((خلعت ))جهت دعوت اقوام به عروسي به تعداد 40 نفر از پدر داماد دريافت مي كند .پدر عروس نيز به تهيه جهيزيه اقدام مي كند .پس از تدارك عروسي ،مهمانان زن مقداري پول ،جاجيم و دستكش تحت عنوان ((توره ))به عروس هديه مي دهند تا همراه جهيزيه فرستاده شود .پس از صرف شام ،مقداري حنا همراه باشمع وشيريني در يك سيني ،از منزل داماد به منزل عروس آورده مي شود . در منزل عروس بر روي حنا آورندگان بسته مي شود وپس از دريافت انعام ((قاپي باسما))از طرف پدر داماد گشوده شده ومراسم حنا گذاري تا نزديكيهاي صبح ادامه مي يابد .فرداي آن روز پس از صورت برداري جهيزيه وفرستادن آنها به خانه ي داماد ،عروس نيز پس از دريافت اجازه از پدر يا عمو آماده حركت مي شود .مركب عروس كه ماشين يا اسب است آذين بندي شده همراه با برادر عروس وفرستادگان داماد به راه مي افتد .داماد پس از دريافت خبر حركت عروس با دوستانش در پشت بام منتظر مي ماند و مقداري پول وشيريني وسيب را به سر عروس پرتاب مي نمايد وپس از ورود عروس به منزل داماد قرباني ذبح مي كنند ومهمانان پس از صرف شيريني مقداري پول به عنوان ((تويانه )) پرداخت مي كنند .

  • در مراسم تدفين ،همكاري وتعاون بسيار منظمي در زنجان رواج دارد .به طوري كه پس از انتشار خبر فوت شخص ،اهالي محل سريعا" در منزل متوفي حاضر مي شوند و مراسم تدفين را انجام مي دهند وسپس به منزل متوفي مراجعه وبه صرف غذاي آماده مي پردازند .روز بعد صاحب متوفي با دعوت ريش سفيدان وخويشان مجلس ((صلاح لاشماق)) را برپا مي كند ودر ارتباط با نحوه برگزاري مراسم عزاداري تصميم گيري مي شود .بر اساس تعداد مهمانان گوشت وآرد مورد نياز تهيه مي شود .روز مراسم اگر پنجشنبه باشد شام واگر جمعه باشد ناهار خواهد بود .قرآن خوانهاي محلي نيز در منزل متوفي جمع مي شوند وموظفند كه يك جلد كلام الله مجيد را به هر تقدير كه باشد تمام نمايند . مراسم بعدي چند روز به چهلم مانده ،تحت عنوان ((قره آچماق )) ترتيب داده مي شود وبدين ترتيب لباسهاي سياه را از تن صاحب متوفي در آورده ولباس رنگيني كه با خود آورده اند را به او مي پوشانند وپس از آن بقيه دوستان وآشنايان اجازه كندن لباس سياه را از صاحب متوفي مي گيرند. روز چهلم معمولا" روز پنجشنبه يا جمعه انتخاب مي شود ومهماني ناهار يا شام با دعوت قبلي انجام مي پذيرد .آخرين مرحله عزاداري ،اولين روز عيد است كه دوستان وآشنايان از منزل متوفي ديدن مي نمايند ،بدين ترتيب كليه مراسم پايان مي يابد.

  • مراسم عزاداري محرم به خصوص تاسوعا وعاشورا با شكوه خاصي در جايجاي استان بر گزار مي شود .يكي از اين مراسم كه هر ساله در ايام تاسوعا وعاشورا برگزار مي شود وداراي جلوه هاي بسيار باشكوهي مي باشد مراسم هيئت عزاداري مسجد حسينيه زنجان مي باشد .شكوه اين مراسم در اين است كه اولا" داراي قدمت زيادي است وثانيا" خيل عزاداران آن بحدي است كه همانند امواجي خروشان در رثاي سالار شهيدان ،حسين بن علي (ع)نوحه سرايي مي كنند ودر دسته هاي منظم به سينه زني وزنجير زني مي پردازند

  •  شب يلدا در ميان مردم جايگاه ويژه‌اي دارد و مردم در اين ايام كارهايي را انجام مي‌دهند كه براي ديگر هموطنان جالب است. خواندن فال حافظ، شاهنامه‌خواني، نقل خاطرات، قصه‌گويي پدر و مادربزرگ‌ها، حضور در منزل بزرگان خانواده، خواندن دعاهاي شكرانه‌ نعمت و سلامتي، تزيين سفره‌ مخصوص با انواع ميوه‌ها و خشكبار، تهيه تنقلات و شيريني‌جات، خوردن هندوانه و از همه مهمتر صله ارحام، از جمله رسوم و سنت‌هاي ديرينه مردم زنجان در شب يلدا محسوب مي‌شود. عده‌اي بر اين باورند كه خوردن هندوانه در اين شب، باعث جلوگيري از تاثير سرما در زمستان و گرمازدگي در تابستان مي‌شود كه اين كار در بيشتر نقاط كشورمان صورت مي‌گيرد و مردم در اين شب هندوانه مي‌خورند. يكي از مهم‌ترين و زيباترين كارهايي كه در شب يلدا انجام مي‌گيرد صله رحم و ديدار از بزرگان است . در جاي جاي استان زنجان مردم رسم دارند كه در اين شب به ديدار بزرگان قوم و فاميل رفته و در آنجا شب يلدا يا به قول زنجاني‌ها و آذري‌ها شب چله را سپري كنند. در زنجان در شب يلدا كوچكترها و جوانترهاي فاميل و يا فرزندان در خانه پدر و پدربزرگ جمع مي‌شوند و اين شب را به خوبي و خوشي مي‌گذرانند. از جمله سنن زنجاني در اين ايام رفتن به خانه نوعروسان فاميل است كه در آن خانواده داماد با بستن خنچه‌هاي شيريني، آجيل و ميوه آن را به خانه عروس مي‌برند كه در اصطلاح به آن شبچره گفته مي‌شود. شبچره‌ زنجاني‌ها شامل انواع آجيل، شيريني و ميوه‌هاي فصل مانند انار، ازگيل و هندوانه همراه با هدايايي براي عروس، در بسته‌هاي آذين‌بندي شده به‌ نام خونچه است.

  • در زنجان : آتش افروختن ، فالگوش و کوزه شکستن معمول است و در کوزه شکستن اختصاصي که مردم زنجان دارند اين است که پولي با آب در کوزه مياندازند و ازبام زير ميافکنند. ديگر از خصوصيات مردم زنجان اين است که دختراني را که ميخواهند زودتر شوهر بدهند به آب انبار ميبرند و هفت گره بر جامه ايشان ميزنند و پسران نابالغ بايد آن هفت گره را بگشايند. يکي از آداب ديگر مردم زنجان اين است که از روزنه بخاريها يااجاقهاي خانه طنابي داخل اطاق ميکنند و بوسيله آن طناب چيزي طلب ميکنند صاحب اطاق مکلف است اولين چيزي که در دسترس او بود بر طناب ببندد و چون طناب را بالا کشيدند بوسيله آن چيزي که بر طناب بسته اند فال ميگيرند مثلاً اگر جاروبي بر طناب بسته باشند از آن فال بد ميگيرند که خانه خراب خواهد شد و خانه ايشان راجاروب خواهند کرد و اگر پاره ناني ببندند فالي نيک ميگيرند که وفور نعمت خواهد بود و اگر شيريني به طناب ببندند نشانه شيرين کامي است .

دی ان ان